استفاده از شیشه شیر برای نوزادان و کودکان خردسال به طور معمول به چند دلیل انجام میشود. برخی از والدین به دلایل مختلف از شیشه شیر برای تغذیه نوزادان خود استفاده میکنند، چه برای شیر مادر (از طریق پمپ کردن شیر و استفاده از شیشه) و چه برای شیر خشک.
معمولاً توصیه میشود که استفاده از شیشه شیر تا ۱۲ تا ۱۸ ماهگی کاهش یابد و پس از آن به تدریج به نوشیدن از فنجان یا لیوان مخصوص کودک عادت کنند. پدرها و مادرها بهتر است بدانند که استفاده طولانی مدت از شیشه ممکن است به مشکلاتی مانند پوسیدگی دندان یا وابستگی عاطفی منجر شود.
نوزادان در ماههای اولیه نیاز به تغذیه هر ۲ تا ۳ ساعت دارند، اما این زمانبندی با رشد نوزاد به تدریج تغییر میکند.
بسیاری از والدین از شیشه برای دادن شیر مادر (پمپ شده) یا شیر خشک استفاده میکنند. اگر از شیر خشک استفاده میکنید، باید به توصیههای پزشک کودک درباره برند و نوع شیر خشک توجه کنید.
مزایای استفاده از شیشه شیر
مقدار شیر باید مطابق با نیاز سنی نوزاد باشد. نوزادان معمولاً در ماههای اولیه به مقدار کمی شیر نیاز دارند و به مرور زمان میزان آن افزایش مییابد.
انتخاب شیر خشک مناسب برای مادرانی که به دلایل مختلف نمیتوانند به طور مستقیم نوزاد خود را با شیر مادر تغذیه کنند، عالی است، استفاده از شیشه شیر برای دادن شیر خشک یا شیر مادر پمپاژ شده جایگزین خوبی است.
استفاده از شیشه شیر به سایر اعضای خانواده یا پرستارها اجازه میدهد که در تغذیه نوزاد کمک کنند. همچنین با استفاده از شیشه، والدین میتوانند بهطور دقیقتر میزان شیر مصرفی نوزاد را اندازهگیری کنند.
نکات مهم در انتخاب و استفاده از شیشه شیر
نکات مهم در انتخاب و استفاده از شیشه شیر عبارت است از:
- جنس شیشه شیر
- نوع سرپستانک
- شستشوی منظم
در ادامه هر یک از موارد فوق را بررسی خواهیم کرد.
1. جنس شیشه شیر
شیشهها به طور عمده از پلاستیک، شیشه یا سیلیکون ساخته میشوند.
شیشههای پلاستیکی سبکتر هستند اما باید اطمینان حاصل کرد که فاقد BPA باشند، مادهای که ممکن است برای سلامت نوزاد مضر باشد.
2. نوع سرپستانک
سرپستانکها معمولاً از جنس سیلیکون یا لاتکس هستند. سیلیکونیها مقاومتر و دیرتر خراب میشوند. سرپستانک باید مناسب سن نوزاد باشد تا جریان شیر به درستی تنظیم شود (مثلاً جریان کم برای نوزادان و جریان بیشتر برای کودکان بزرگتر).
3. شستشوی منظم
شستشوی دقیق و ضدعفونی شیشه شیر و سرپستانک پس از هر بار استفاده بسیار مهم است تا از رشد باکتریها جلوگیری شود.
مشکلات احتمالی استفاده از شیر شیشه و راهکارهای آن
استفاده از شیر شیشه عوارضی هم دارد که عبارت است از:
- گیجی نوزاد در مورد سرپستانک و سینه مادر
- نفخ و مشکلات گوارشی
- پوسیدگی دندان (پوسیدگی زودرس)
- وابستگی بیش از حد به شیشه
- مشکلات تغذیه و تنوع غذایی
- کاهش تماس و ارتباط با مادر
- خطرات بهداشتی و عفونتها
- تداخل در رشد گفتار و زبان
- احتمال افزایش وزن
- مشکل در قطع شیشه شیر
- خطرات برای گوش میانی
در ادامه هر یک از موارد فوق را بررسی خواهیم کرد.
1. گیجی نوزاد در مورد سرپستانک و سینه مادر
برخی از نوزادان ممکن است در استفاده هم زمان از شیشه و سینه مادر دچار گیجی شوند و نتوانند به درستی از سینه مادر تغذیه نکنند. در این موارد، معمولاً بهتر است از سرپستانکهای مخصوص که شبیهتر به سینه مادر هستند، استفاده شود.
2. نفخ و مشکلات گوارشی
برخی از نوزادان با استفاده از شیشه شیر ممکن است هوای زیادی ببلعند که منجر به نفخ و مشکلات گوارشی میشود. برای جلوگیری از این مشکل، شیشههایی با سیستمهای ضد نفخ طراحی شدهاند.
در مجموع، شیشه شیر ابزاری مهم و مفید در تغذیه نوزادان است، اما باید به دقت انتخاب و استفاده شود تا سلامت نوزاد حفظ شود و از هرگونه مشکلات احتمالی جلوگیری گردد.
3. پوسیدگی دندان (پوسیدگی زودرس)
یکی از رایجترین مشکلات مرتبط با استفاده طولانی مدت از شیشه شیر، پوسیدگی دندان است.
اگر کودک برای مدت طولانی با شیشه شیر بهخصوص قبل از خواب تغذیه شود، قندهای موجود در شیر (چه شیر مادر و چه شیر خشک) میتوانند روی دندانها باقی بمانند و باعث پوسیدگی دندانها شوند.
این مسئله بهویژه وقتی که کودک با شیشه شیر در دهان بخوابد یا در طول شب بهطور مداوم از شیشه استفاده کند، شدیدتر میشود.
4. وابستگی بیش از حد به شیشه
برخی کودکان ممکن است به شیشه شیر وابسته شوند و به سختی آن را کنار بگذارند.
این وابستگی میتواند در مرحلهای که باید کودک به نوشیدن از فنجان یا لیوان عادت کند، مشکلاتی ایجاد کند و باعث تاخیر در رشد مهارتهای بلع و نوشیدن مستقل شود.
5. مشکلات تغذیه و تنوع غذایی
استفاده طولانی مدت از شیشه ممکن است مانع از معرفی غذاهای جامد و متنوع به کودک شود.
برخی کودکان ممکن است تمایلی به خوردن غذاهای دیگر نداشته باشند و تنها به شیشه شیر بسنده کنند.
این مسئله میتواند باعث کمبودهای تغذیهای شود، زیرا پس از مدتی شیر دیگر بهتنهایی نیازهای تغذیهای کودک را تامین نمیکند.
6. کاهش تماس و ارتباط با مادر
یکی از مزایای شیردهی از سینه، برقراری تماس فیزیکی و احساسی بین مادر و نوزاد است که باعث تقویت رابطه عاطفی میان آنها میشود.
استفاده مکرر از شیشه ممکن است این تعاملات را کاهش داده و فرصتهای کمتری برای ارتباط نزدیک فراهم کند.
این موضوع بهویژه زمانی که شیشه شیر جایگزین شیردهی طبیعی شود، بیشتر مشهود است.
7. خطرات بهداشتی و عفونتها
شستشوی نامناسب شیشه شیر و سرپستانک میتواند منجر به تجمع باکتریها و قارچها شود.
این امر به ویژه برای نوزادان حساس و کمسن میتواند خطر عفونتهای گوارشی یا دیگر مشکلات بهداشتی را به دنبال داشته باشد. باید شیشهها و سرپستانکها به طور منظم و دقیق شسته و ضدعفونی شوند.
8. تداخل در رشد گفتار و زبان
استفاده بیش از حد از شیشه شیر ممکن است در برخی موارد رشد مهارتهای گفتاری و زبانی کودک را مختل کند.
مصرف طولانیمدت از شیشه میتواند روی ساختار دهان و دندانها تأثیر بگذارد و باعث مشکلات گفتاری مانند تاخیر در تلفظ درست کلمات یا مشکلات در فرمگیری صداها شود.
9. احتمال افزایش وزن
برخی کودکان ممکن است به دلیل دریافت بیش از حد کالری از طریق شیشه شیر (بهویژه در شب یا بین وعدههای غذایی) به افزایش وزن دچار شوند.
این مسئله به دلیل استفاده زیاد از شیشه برای تسکین و آرام کردن کودک به جای تغذیه واقعی رخ میدهد.
10. مشکل در قطع شیشه شیر
زمانی که کودکان به شیشه شیر عادت میکنند، ممکن است فرایند کنار گذاشتن شیشه برای والدین و کودک چالشبرانگیز باشد. این وابستگی به شیشه میتواند به مشکلات عاطفی یا رفتاری منجر شود و نیاز به صبر و تلاش بیشتری برای ترک آن دارد.
11. خطرات برای گوش میانی
برخی تحقیقات نشان دادهاند که تغذیه با شیشه در وضعیت خوابیده ممکن است خطر ابتلا به عفونت گوش میانی (اوتیت میانی) را افزایش دهد.
این امر به دلیل ورود شیر به نواحی بالاتر گلو و تجمع مایعات در گوش میانی رخ میدهد.
برای کاهش این خطرات و مشکلات احتمالی بهتر است موارد زیر را اجرا کنید:
1. از شیشههای ضد نفخ استفاده کنید تا هوای کمتری وارد معده نوزاد شود.
2. شیشه شیر را در زمانهای خواب بهخصوص شب، محدود کنید تا از پوسیدگی دندان و عادتهای وابستگی جلوگیری شود.
3. پس از ۱۲ تا ۱۸ ماهگی تلاش کنید که کودک به استفاده از لیوان یا فنجان مخصوص عادت کند.
4.شیشه شیر و سرپستانک را مرتباً و با دقت شستشو داده و ضدعفونی کنید.
5. از نشاندن کودک در وضعیت خوابیده هنگام تغذیه با شیشه خودداری کنید.
با رعایت این نکات میتوانید از مزایای استفاده از شیشه شیر بهرهمند شوید و در عین حال خطرات آن را به حداقل برسانید.
دکتر مهدی افشاری متخصص اطفال، کودکان و نوجوانان_ دارای بورد تخصصی
از جمله خدمات پزشکی ارائه شده در مطب عبارتند از: معاینات دورهای کودکان، پایش دوره ای رشد فیزیکی و تکامل کودکان، درمان انواع بیماری های عفونی،گوارشی و تنفسی در کودکان و نوجوانان_ مشاوره تغذیه، آموزش و مراقبت های دوره ای نوزادان نارس، پایش و درمان کلیه مشکلات دوره ای نوزادی، ارزیابی دورهای توانایی های ذهنی و جسمی کودکان
خدمات ویژه ارائه شده توسط دکتر مهدی افشاری: انجام ختنه تخصصی در مطب، ویزیت در منزل و مشاوره آنلاین
آدرس مطب: تهران، مهرآباد جنوبی، دانشگاه هوایی جنوبی، تفرش شرقی، پلاک 193_ واحد همکف
شماره تماس:021-66602506
