گاهیاوقات ممکن است مصرف داروهای مختلف از جمله متیل فنیدات و آمفتامین سریع ترین درمان بیش فعالی باشد. با این حال، شواهد نشان میدهد که امکان کنترل علائم این اختلال بدون دارو هم وجود دارد. البته اثربخشی این رویکرد از فردی به فرد دیگر بسیار متفاوت است.
آکادمی اطفال آمریکا (AAP) توصیه میکند که کودکان کمتر از ۶ سال ابتدا مداخلات غیر دارویی مانند رفتاردرمانی و حمایتهای آموزشی را امتحان کنند. این مداخلات ممکن است علائم را بهبود بخشند و در بعضی موارد نیاز به مصرف دارو را به تاخیر بیندازند یا از بین ببرند. برای کودکان بالای ۶ سال، AAP ترکیبی از دارودرمانی و سایر استراتژیها را مفید میداند.
بهترین راه برای درمان بیش فعالی چیست؟
بهترین درمان بیش فعالی بزرگسالان و کودکان ممکن است برای هر فرد متفاوت از دیگری باشد. درمان موثر باید بتواند علائم زمینهای مثل تکانشگری یا حواسپرتی و چالشهای رفتاری و اجتماعی ناشی از ADHD مانند مشکل در دوستیابی، کنترل زمان و عزت نفس پایین را کنترل کند. در ادامه به تعدادی از راهکارهای غیر دارویی برای درمان بیش فعالی اشاره میکنیم.
۱. رفتاردرمانی
رفتاردرمانی نوعی گفتگودرمانی است که بر مدیریت یا کاهش رفتارهای غیر مفید تمرکز دارد. علاوه بر فرد مبتلا به ADHD، ممکن است لازم باشد که سایر اعضای خانواده هم در جلسات رفتاردرمانی حضور داشته باشند. این امر به ویژه برای کودکان خردسال یا افرادی که ADHD روی روابط خانوادگی آنها تاثیر گذاشته است، اهمیت زیادی دارد. رفتاردرمانی به فرد یاد میدهد که چگونه:
- احساسات خود را تنظیم کند.
- رفتارهای تکانشی را کاهش دهد.
- اعتمادبهنفس خود را بهبود بخشد.
- تمرکز خود را افزایش دهد.
۲. بیوفیدبک یا نوروفیدبک
درمان بیش فعالی با نوروفیدبک روشی است که از آن برای آموزش مستقیم مغز استفاده میشود. در این روش، الکترودهایی روی سر فرد قرار میگیرد تا امواج و فعالیتهای مغز را ثبت کند. تصویر این امواج به صورت زنده برای بیمار به نمایش درمیآید. سپس تصاویری از یک بازی یا فیلم هم نشان داده میشود تا فرد با ذهن خود آن را کنترل کند. هر گاه رفتار مغز برای پیدا کردن الگوی مثبت تغییر کند، به فرد پاداش داده میشود. با ادامه این روند، فرد مبتلا به ADHD میتواند ذهن خود را راحتتر کنترل کند.
۳. طب سوزنی
در حال حاضر، تحقیقات کمی در مورد درمان بیش فعالی با طب سوزنی وجود دارد. اما به نظر میرسد که طب سوزنی میتواند به کاهش علائم ADHD کمک کند.
محققان با بررسی ۱۰ مطالعه مختلف که در مجموع روی ۸۷۶ کودک و نوجوان انجام شده بودند، اثربخشی طب سوزنی را به عنوان درمان ADHD مورد ارزیابی قرار دادند. همچنین تاثیر آن را با مصرف داروی متیل فنیدات مقایسه کردند. نتایج این تحقیق نشان داد که طب سوزنی از متیل فنیدات موثرتر است و در عین حال عوارض جانبی کمتری دارد. با این حال، این یافتهها باید بااحتیاط تفسیر شوند. چون برای نتیجهگیری قطعی لازم است تحقیقات بیشتری روی گروههای بزرگتری از افراد انجام شود.
۴. آموزش والدین
سبکهای مختلف فرزندپروری در بروز ADHD هیچ نقشی ندارند. با این حال، نحوه برخورد والدین با کودک مبتلا به ADHD میتواند روی علائم و وضعیت روانی او تاثیر بگذارد. به عنوان مثال، تنبیه کودک نه تنها مفید نیست؛ بلکه میتواند به تشدید علائم ADHD منجر شود.
با ارائه برنامههای آموزشی میتوان والدین را به ابزارهایی مجهز کرد که برای کمک به فرزندشان به آنها نیاز دارند. در این برنامهها والدین با تاثیر ADHD روی کودک آشنا میشوند و یاد میگیرند که چگونه رفتارهای مثبت را در او تقویت کنند.
۵. داشتن الگوی خواب مناسب
بعضی از افراد مبتلا به ADHD با مشکلات خواب دست و پنجه نرم میکنند. محققان معتقدند که ADHD روی ریتم سیرکادین (ریتم شبانهروزی) تاثیر دارد. در نتیجه، افراد مبتلا به این اختلال شبها به سختی میخوابند و صبح احساس خستگی دارند.
یک راه مفید برای درمان بیش فعالی بزرگسالان بدون دارو این است که کیفیت خواب افراد بهبود یابد. این راهکار برای کودکان مبتلا به ADHD هم میتواند کمککننده باشد. از استراتژیهای مفید برای مقابله با مشکلات خواب میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- پرهیز از مصرف قهوه، شکلات و سایر منابع حاوی کافئین در ساعات پایانی روز یا بلافاصله قبل از خواب
- انجام فعالیت بدنی در طول روز (فعالیت بدنی نباید بلافاصله قبل از خواب انجام شود)
- داشتن یک برنامه منظم برای خواب و بیداری (هر روز در یک ساعت معین بخوابید و از خواب بیدار شوید)
- خوابیدن در یک اتاق خنک، ساکت و تاریک
- اجتناب از تماشای تلویزیون یا کار با لپتاپ و موبایل بلافاصله قبل از خواب
۶. ایجاد محیط مناسب در مدرسه
حمایت در مدرسه سنگبنای درمان ADHD برای کودکان است. چرا که درمان بیش فعالی از نوع عدم تمرکز به ارائه امکانات مختلف برای توجه کردن به درس و به خاطر سپردن مطالب نیاز دارد. در این راستا لازم است که موارد زیر در اختیار کودک قرار بگیرند:
- محیط عاری از عوامل حواسپرتی برای امتحان دادن
- ارائه زمان بیشتر برای تکمیل وظایف
- آموزش مهارتهای مطالعه
والدین هم میتوانند به کودک در انجام تکالیف مدرسه در خانه کمک کنند. برای مثال، توصیه میشود:
- به کودک اجازه دهید که بعد از مدرسه کمی استراحت کند و سپس به سراغ تکالیف خود برود.
- یک چکلیست برای فعالیتهای کودک تهیه کنید تا آن را در حین انجام کار علامت بزند.
- تکالیف مدرسه را به یک چالش یا بازی تبدیل کنید تا انگیزه کودک برای انجام آنها افزایش یابد.
۸. وقت گذراندن در بیرون از خانه
وقت گذراندن در بیرون از خانه هم ممکن است برای افراد مبتلا به ADHD مفید باشد. شواهد نشان میدهد که حتی ۲۰ دقیقه حضور در فضای خارج از خانه با بهبود تمرکز همراه است. محیطهای طبیعی و سرسبز میتوانند بیشترین تاثیر را روی ذهن داشته باشند.
۹. پیروی از رژیم غذایی سالم
شواهد بیانگر آن است که تغذیه هم میتواند در کنترل علائم ADHD نقش داشته باشد. به عنوان مثال، در یک مطالعه که روی کودکان انجام شد، دریافت کافی ویتامین D و منیزیم با کاهش مشکلات رفتاری ناشی از ADHD مرتبط بود. از آنجا که این مطالعه فقط شامل ۶۶ کودک بود، برای تایید نتایج آن باید تحقیقات بیشتری انجام شود. با این حال، به طور کلی توصیه میشود که افراد مبتلا به ADHD از رژیم غذایی متعادل و مغذی پیروی کنند.
۱۰. اجتناب از نگهدارندهها و رنگهای خوراکی
متخصصان بر این باورند که بعضی از رنگهای خوراکی و مواد نگهدارنده ممکن است بیشفعالی را در کودکان افزایش دهند. بنابراین افراد مبتلا به ADHD باید از مصرف محصولات حاوی این ترکیبات خودداری کنند.
دکتر مهدی افشاری متخصص اطفال، کودکان و نوجوانان_ دارای بورد تخصصی
از جمله خدمات پزشکی ارائه شده در مطب عبارتند از: معاینات دورهای کودکان، پایش دوره ای رشد فیزیکی و تکامل کودکان، درمان انواع بیماری های عفونی،گوارشی و تنفسی در کودکان و نوجوانان_ مشاوره تغذیه، آموزش و مراقبت های دوره ای نوزادان نارس، پایش و درمان کلیه مشکلات دوره ای نوزادی، ارزیابی دورهای توانایی های ذهنی و جسمی کودکان
خدمات ویژه ارائه شده توسط دکتر مهدی افشاری: انجام ختنه تخصصی در مطب، ویزیت در منزل و مشاوره آنلاین
آدرس مطب: تهران، مهرآباد جنوبی، دانشگاه هوایی جنوبی، تفرش شرقی، پلاک 193_ واحد همکف
شماره تماس:021-66602506
