اسهال در کودکان یکی از مشکلات رایج دستگاه گوارش است که معمولاً با افزایش دفعات دفع مدفوع شل یا آبکی همراه می‌شود. این مشکل ممکن است در اثر عفونت‌های ویروسی، باکتریایی، مصرف برخی داروها یا حساسیت‌های غذایی ایجاد شود. بیشتر موارد حاد در مدت کوتاهی بهبود پیدا می‌کنند، اما از دست رفتن آب و املاح بدن می‌تواند به‌ویژه در شیرخواران خطرناک باشد.

مهم‌ترین اقدام هنگام اسهال، توجه به وضعیت عمومی کودک و جلوگیری از کم‌آبی بدن است. شدت اسهال، سن کودک و علائم همراه تعیین می‌کنند که آیا مراقبت در خانه کافی است یا معاینه پزشکی ضرورت دارد.

علت اسهال در کودکان چیست؟

عفونت‌های ویروسی از علت‌های شایع اسهال حاد در کودکان هستند. این عفونت‌ها ممکن است با استفراغ، دل‌پیچه و گاهی تب همراه باشند. انتقال میکروب‌ها از طریق دست‌های آلوده، آب یا غذای ناسالم و تماس با فرد بیمار امکان‌پذیر است.

مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها نیز گاهی باعث اسهال می‌شود. در موارد طولانی‌مدت یا تکرارشونده، احتمال عدم تحمل برخی مواد غذایی یا بیماری‌های زمینه‌ای گوارشی مطرح است و پزشک بر اساس سابقه کودک و علائم او بررسی‌های لازم را انجام می‌دهد.

علائم کم‌آبی بدن در کودکان

اسهال باعث از دست رفتن آب و الکترولیت‌هایی مانند سدیم و پتاسیم می‌شود. کاهش تعداد دفعات ادرار، خشکی دهان، کاهش اشک هنگام گریه، تشنگی زیاد و بی‌حالی می‌توانند از علائم کم‌آبی باشند.

در شیرخواران، خیس شدن کمتر پوشک، ضعف در شیر خوردن و تغییر رفتار اهمیت ویژه‌ای دارد. خواب‌آلودگی غیرعادی، کاهش هوشیاری، ناتوانی در نوشیدن مایعات یا علائم کم‌آبی شدید نیازمند ارزیابی فوری پزشکی هستند.

درمان اسهال در کودکان چگونه است؟

محلول خوراکی جبران آب و املاح یا ORS یکی از روش‌های اصلی پیشگیری و درمان کم‌آبی ناشی از اسهال است. این محلول باید طبق دستور روی بسته و با مقدار دقیق آب آماده شود. افزودن شکر، نمک یا مواد دیگر به محلول آماده می‌تواند نسبت املاح آن را تغییر دهد.

بهتر است محلول در مقادیر کم و با دفعات بیشتر به کودک داده شود. اگر کودک استفراغ می‌کند، دادن حجم زیاد مایع در یک نوبت ممکن است تحمل آن را دشوار کند. ادامه شیردهی برای شیرخواران اهمیت دارد و در بسیاری از موارد، کودک باید غذای معمول متناسب با سن خود را نیز ادامه دهد.

قطع کامل غذا، استفاده از نوشابه یا آبمیوه‌های بسیار شیرین و مصرف خودسرانه داروهای ضداسهال برای کودکان توصیه نمی‌شود. آنتی‌بیوتیک نیز فقط در شرایط مشخص و با تشخیص پزشک کاربرد دارد.

چه زمانی اسهال کودک خطرناک است؟

وجود خون در مدفوع، درد شدید شکم، تب قابل‌توجه، استفراغ مکرر، کاهش ادرار یا ادامه اسهال همراه با بدتر شدن وضعیت عمومی نیازمند بررسی پزشکی است. در شیرخواران کم‌سن، به‌خصوص زیر شش ماه، آستانه مراجعه باید پایین‌تر باشد.

اگر کودک نمی‌تواند مایعات را نگه دارد، بسیار بی‌حال است یا علائم کم‌آبی شدید دارد، نباید مراجعه به پزشک را به تأخیر انداخت.

پرسش‌های متداول درباره اسهال کودکان

آیا هنگام اسهال باید غذای کودک را قطع کرد؟

خیر. معمولاً ادامه تغذیه متناسب با سن و تحمل کودک توصیه می‌شود و شیر مادر باید ادامه پیدا کند.

آیا هر اسهالی به آنتی‌بیوتیک نیاز دارد؟

خیر. بسیاری از موارد منشأ ویروسی دارند و آنتی‌بیوتیک در آن‌ها مؤثر نیست.

مهم‌ترین اقدام هنگام اسهال چیست؟

جبران آب و املاح بدن به اسهال می‌تواند احتمال عوارض را کاهش دهد. مراجعه به متخصص اطفال به‌ویژه در شیر و پایش علائم کم‌آبی اهمیت زیادی دارد. در صورت بروز نشانه‌های هشداردهنده، کودک باید توسط پزشک ارزیابی شود.

مراقبت صحیح از کودک مبتلاخواران، موارد طولانی‌مدت یا علائم شدید به انتخاب روش درمان مناسب کمک می‌کند.

پی نوشت:

این اطلاعات عمومی خلاصه محدودی از اطلاعات تشخیص، درمان و/یا دارو است. این به معنای جامع نیست و باید به عنوان ابزاری برای کمک به کاربر در درک و/یا ارزیابی گزینه های تشخیصی و درمانی بالقوه استفاده شود. این شامل تمام اطلاعات در مورد شرایط، درمان ها، داروها، عوارض جانبی، یا خطراتی که ممکن است برای یک بیمار خاص اعمال شود، نمی شود. آنچه مد نظر و مطلوب است،آن است که توصیه پزشکی یا جایگزینی برای توصیه های پزشکی، تشخیص یا درمان باید بر اساس معاینه پزشک و ارزیابی شرایط خاص و منحصر به فرد بیمار باشد. بیماران باید برای اطلاعات کامل در مورد سلامتی، سؤالات پزشکی و گزینه های درمانی، از جمله خطرات یا مزایای استفاده از داروها، با پزشک صحبت کنند. این اطلاعات هیچ درمان یا دارویی را به عنوان ایمن، موثر یا تایید شده برای درمان یک بیمار خاص تایید نمی کند. اینجانب دکتر مهدی افشاری هرگونه ضمانت یا مسئولیت مربوط به این اطلاعات یا استفاده از آن را از خود سلب می کنم.

دکتر مهدی افشاری متخصص اطفال، کودکان و نوجوانان_ دارای بورد تخصصی

از جمله خدمات پزشکی ارائه شده در مطب  عبارتند از:  معاینات دوره‌ای کودکان، پایش دوره ای رشد فیزیکی و تکامل کودکان، درمان انواع بیماری های عفونی،گوارشی و تنفسی در کودکان و نوجوانان_ مشاوره تغذیه، آموزش و مراقبت های دوره ای نوزادان نارس، پایش و درمان کلیه مشکلات دوره ای نوزادی، ارزیابی دوره‌ای توانایی های ذهنی و جسمی کودکان

خدمات ویژه ارائه شده توسط دکتر مهدی افشاری: انجام ختنه تخصصی در مطب، ویزیت در منزل و  مشاوره آنلاین

آدرس مطب: تهران، مهرآباد جنوبی، دانشگاه هوایی جنوبی، تفرش شرقی، پلاک 193_ واحد همکف

شماره تماس:021-66602506