دلدرد در کودکان یکی از شکایتهای شایع است و میتواند از یک مشکل ساده و موقتی مانند نفخ یا یبوست تا بیماریهایی که نیاز به بررسی پزشکی دارند، علتهای متفاوتی داشته باشد. به همین دلیل، وقتی کودک از درد شکم شکایت میکند، توجه به محل درد، شدت آن، مدت زمان شروع درد و علائم همراه اهمیت زیادی دارد.
گاهی دلدرد کودک پس از دفع مدفوع یا خروج گاز برطرف میشود و نگرانی خاصی ایجاد نمیکند. اما اگر درد شدید باشد، بهطور ناگهانی شروع شود، ادامه پیدا کند یا همراه با علائمی مانند استفراغ مکرر، تب، بیحالی، خون در مدفوع یا استفراغ و تورم شکم باشد، ممکن است کودک به ارزیابی پزشکی نیاز داشته باشد.
در این مقاله با شایعترین علتهای دلدرد در کودکان، محلهای مختلف درد شکم، علائم هشدار و زمان مناسب مراجعه به پزشک آشنا میشوید.
فهرست موضوعات
دلدرد در کودکان چیست؟
دلدرد یا درد شکم به احساس درد یا ناراحتی در ناحیه شکم گفته میشود. این درد ممکن است در قسمتهای مختلف شکم احساس شود و شدت آن از یک ناراحتی خفیف تا درد شدید متفاوت باشد.
کودکان کوچکتر همیشه نمیتوانند محل یا نوع درد را بهدرستی توضیح دهند. ممکن است کودک فقط بگوید «دلم درد میکند» یا بیقرار شود، گریه کند، زانوهایش را به سمت شکم جمع کند یا تمایل کمتری به غذا خوردن داشته باشد.
بنابراین در کودکان، بررسی رفتار و علائم همراه نیز در کنار توضیح خود کودک اهمیت دارد.
شایعترین علت دلدرد در کودکان چیست؟
دلدرد کودکان علتهای مختلفی دارد و نمیتوان تنها بر اساس محل درد، علت قطعی را مشخص کرد. برخی از علتهای شایع عبارتاند از:
یبوست
یبوست یکی از علتهای مهم درد شکم در کودکان است.
کودکی که دچار یبوست شده ممکن است دفع مدفوع سخت یا دردناک داشته باشد، فاصله بین دفعات دفعش افزایش پیدا کند یا مدفوع سفت و خشک باشد.
گاهی درد شکم در اثر یبوست به شکل دورهای ایجاد میشود و پس از دفع مدفوع بهتر میشود.
مصرف ناکافی مایعات، دریافت کم فیبر، تغییر برنامه غذایی و بعضی عوامل دیگر میتوانند در ایجاد یبوست نقش داشته باشند.
اگر یبوست کودک مکرر است یا همراه با درد قابل توجه، خونریزی یا کاهش وزن دیده میشود، بهتر است کودک توسط پزشک بررسی شود.
نفخ و تجمع گاز
تجمع گاز در دستگاه گوارش میتواند باعث احساس فشار، نفخ و درد شکم شود.
این نوع درد معمولاً موقتی است و ممکن است پس از دفع گاز یا مدفوع کاهش پیدا کند.
تغییرات غذایی، خوردن سریع غذا و برخی مواد غذایی میتوانند در بعضی کودکان باعث افزایش نفخ شوند.
عفونتهای گوارشی
عفونتهای گوارشی میتوانند باعث دلدرد، تهوع، استفراغ و اسهال شوند و گاهی تب نیز همراه آنها وجود دارد.
در این شرایط، یکی از مهمترین مواردی که باید مورد توجه والدین قرار گیرد، جلوگیری از کمآبی بدن کودک است.
کودکی که نمیتواند مایعات را نگه دارد، بهشدت بیحال است یا ادرار او به شکل قابل توجهی کاهش یافته است، باید سریعتر ارزیابی پزشکی شود.
مسمومیت غذایی
برخی مسمومیتهای غذایی میتوانند با درد شکم، تهوع، استفراغ و اسهال همراه باشند.
شدت علائم به نوع عامل ایجادکننده و شرایط کودک بستگی دارد.
اگر کودک پس از مصرف یک ماده غذایی دچار علائم شدید شده باشد یا نشانههایی مانند اختلال هوشیاری، کمآبی شدید یا استفراغ مکرر داشته باشد، مراجعه پزشکی ضروری است.
عفونت ادراری
عفونت دستگاه ادراری نیز میتواند باعث درد شکم، بهخصوص در قسمت پایین شکم، شود.
در کودکان ممکن است علائمی مانند سوزش هنگام ادرار، تکرر ادرار، تغییر بوی ادرار، تب یا بیاختیاری ادرار نیز دیده شود.
در کودکان کمسن، علائم ممکن است واضح نباشند و گاهی تب بدون علت مشخص میتواند یکی از نشانههای عفونت ادراری باشد.
عدم تحمل بعضی مواد غذایی
برخی کودکان پس از مصرف مواد غذایی خاص دچار نفخ، درد شکم، اسهال یا سایر علائم گوارشی میشوند.
برای مثال، در افرادی که عدم تحمل لاکتوز دارند، مصرف بعضی محصولات لبنی میتواند باعث نفخ و درد شکم شود.
تشخیص علت این علائم باید بر اساس شرح حال و در صورت نیاز بررسی پزشکی انجام شود و بهتر است والدین بدون نظر پزشک، گروههای غذایی مهم را از رژیم کودک حذف نکنند.
آلرژی غذایی
آلرژی غذایی میتواند علاوه بر علائم گوارشی، علائم دیگری مانند کهیر، تورم لب یا صورت، خسخس سینه یا مشکلات تنفسی ایجاد کند.
اگر پس از مصرف یک ماده غذایی، کودک دچار تورم صورت یا زبان، مشکل تنفسی، ضعف شدید یا علائم شدید و سریعالوقوع شد، این وضعیت میتواند اورژانسی باشد.
دلدرد دور ناف کودک نشانه چیست؟
یکی از محلهایی که کودکان زیاد برای درد شکم نشان میدهند، اطراف ناف است.
درد اطراف ناف میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و به تنهایی تشخیص خاصی را مشخص نمیکند.
یبوست، نفخ، عفونتهای گوارشی و برخی بیماریهای دیگر میتوانند با درد اطراف ناف همراه باشند.
گاهی نیز درد آپاندیس در ابتدا در اطراف ناف احساس میشود و سپس به قسمت پایین و راست شکم منتقل میشود.
بنابراین اگر درد کودک از اطراف ناف شروع شده و به سمت پایین و راست شکم منتقل میشود یا شدت آن در حال افزایش است، باید احتمال آپاندیسیت توسط پزشک بررسی شود.
دلدرد پایین شکم در کودکان
درد قسمت پایین شکم نیز علتهای متفاوتی دارد.
یبوست، عفونت ادراری و مشکلات گوارشی میتوانند باعث درد این قسمت شوند.
در دختران و پسران، بسته به سن کودک، برخی مشکلات مربوط به دستگاه تناسلی نیز میتوانند با درد پایین شکم همراه باشند.
اگر درد شدید، ناگهانی یا مداوم باشد، بهتر است کودک معاینه شود.
دلدرد سمت راست شکم در کودک
درد سمت راست شکم اهمیت بیشتری پیدا میکند، بهخصوص اگر در قسمت پایین سمت راست شکم متمرکز باشد و با گذشت زمان تشدید شود.
آپاندیسیت یکی از بیماریهایی است که میتواند با این نوع درد همراه باشد.
البته هر درد سمت راست شکم به معنی آپاندیسیت نیست. تشخیص نیازمند بررسی علائم، معاینه و در بعضی موارد آزمایش یا تصویربرداری است.
آپاندیسیت در کودکان چه علائمی دارد؟
آپاندیسیت یکی از مهمترین علتهایی است که باید در کودک مبتلا به درد شکم در نظر گرفته شود.
علائم ممکن است از کودکی به کودک دیگر متفاوت باشد، اما درد شکم که بهتدریج شدیدتر میشود، بهخصوص اگر به قسمت پایین سمت راست شکم منتقل شود، اهمیت دارد.
بیاشتهایی، تهوع، استفراغ و تب نیز ممکن است همراه درد دیده شوند.
اگر کودک درد شدید یا رو به افزایش شکم دارد، بهخصوص اگر درد در قسمت پایین سمت راست متمرکز شده است، نباید بدون ارزیابی پزشک آن را صرفاً به نفخ یا یبوست نسبت داد.
دلدرد همراه با استفراغ در کودکان
دلدرد و استفراغ میتوانند در بیماریهای مختلفی دیده شوند.
عفونتهای گوارشی یکی از علتهای شایع هستند، اما علتهای دیگری نیز وجود دارند.
اگر استفراغ مکرر باشد و کودک نتواند مایعات مصرفشده را نگه دارد، خطر کمآبی افزایش پیدا میکند.
استفراغ سبز، وجود خون در استفراغ، درد شدید شکم یا بیحالی قابل توجه از علائمی هستند که نیاز به ارزیابی فوری دارند.
دلدرد همراه با تب در کودک
تب همراه با دلدرد میتواند در عفونتهای مختلف دیده شود.
عفونت گوارشی، عفونت ادراری و برخی بیماریهای دیگر میتوانند با این ترکیب علائم همراه باشند.
اگر تب و درد شکم شدید هستند یا وضعیت عمومی کودک مناسب نیست، مراجعه به پزشک اهمیت بیشتری پیدا میکند.
در کودکان کمسن، تفسیر تب و علائم همراه اهمیت ویژهای دارد و باید سن کودک نیز در تصمیمگیری در نظر گرفته شود.
دلدرد همراه با اسهال
اسهال همراه با درد شکم معمولاً در بیماریهای عفونی دستگاه گوارش دیده میشود، اما علتهای دیگری نیز ممکن است داشته باشد.
در این شرایط، تأمین مایعات اهمیت زیادی دارد.
اگر اسهال شدید یا طولانی شود، خون در مدفوع دیده شود، کودک نتواند مایعات مصرف کند یا علائم کمآبی ایجاد شود، باید توسط پزشک بررسی شود.
دلدرد مزمن در کودکان
اگر کودک مرتباً از دلدرد شکایت میکند، نباید همیشه آن را به یک مشکل ساده نسبت داد.
دردهای مکرر شکم میتوانند دلایل مختلفی داشته باشند. یبوست، مشکلات گوارشی، برخی عدم تحملهای غذایی و در بعضی کودکان عوامل عملکردی یا روانی میتوانند در ایجاد دردهای مکرر نقش داشته باشند.
گاهی کودک از نظر جسمی مشکل جدی ندارد، اما دردهای شکمی تکرارشونده کیفیت زندگی، خواب، تغذیه یا حضور او در مدرسه را تحت تأثیر قرار میدهد.
در چنین شرایطی پزشک با گرفتن شرح حال دقیق و معاینه کودک تصمیم میگیرد آیا بررسی بیشتری لازم است یا خیر.
آیا استرس میتواند باعث دلدرد کودک شود؟
بله، در برخی کودکان استرس و عوامل عاطفی میتوانند با درد شکم ارتباط داشته باشند.
شروع مدرسه، امتحانها، تغییرات خانوادگی یا اضطراب ممکن است در بعضی کودکان با علائم جسمی از جمله درد شکم همراه شود.
اما نباید صرفاً به دلیل وجود استرس، علت جسمی درد را نادیده گرفت.
اگر درد مکرر است یا با علائم هشدار همراه شده، ابتدا باید احتمال علتهای جسمی مناسب با شرایط کودک بررسی شود.
چه علائمی همراه دلدرد کودک خطرناک هستند؟
همه دلدردها نیازمند مراجعه فوری نیستند، اما بعضی علائم هشدار باید جدی گرفته شوند.
اگر کودک دچار یکی از شرایط زیر است، بهتر است سریعاً ارزیابی پزشکی دریافت کند:
درد شدید یا ناگهانی شکم
دردی که بهتدریج شدیدتر میشود
درد متمرکز در قسمت پایین سمت راست شکم
شکم متورم یا بسیار حساس
استفراغ مکرر
استفراغ سبز یا خونی
وجود خون در مدفوع
بیحالی شدید یا کاهش سطح هوشیاری
تب همراه با وضعیت عمومی نامناسب
ناتوانی در نوشیدن مایعات
کاهش قابل توجه ادرار یا سایر نشانههای کمآبی
کاهش وزن بدون علت مشخص
دردی که کودک را از خواب بیدار میکند یا به شکل مداوم تکرار میشود
در این شرایط بهتر است به جای درمان خودسرانه، کودک توسط پزشک ارزیابی شود.
چه زمانی برای دلدرد کودک به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر دلدرد خفیف است و کودک حال عمومی خوبی دارد، مایعات مصرف میکند و علائم هشدار ندارد، میتوان وضعیت او را با دقت تحت نظر گرفت.
اما اگر درد ادامهدار یا تکرارشونده است، علت مشخصی ندارد، فعالیت روزانه کودک را مختل میکند یا همراه علائم دیگری مانند تب، استفراغ، اسهال، یبوست شدید یا کاهش وزن است، بهتر است برای بررسی علت به پزشک متخصص اطفال مراجعه شود.
در مورد نوزادان و کودکان بسیار کمسن، تغییر رفتار، بیقراری شدید، کاهش تغذیه یا استفراغ نیز اهمیت بیشتری دارد.
پزشک چگونه علت دلدرد کودک را تشخیص میدهد؟
تشخیص علت دلدرد معمولاً با یک آزمایش واحد انجام نمیشود.
پزشک ابتدا درباره درد سؤال میکند:
درد از چه زمانی شروع شده است؟
محل درد کجاست؟
درد دائمی است یا قطع و وصل میشود؟
شدت درد چقدر است؟
آیا درد با غذا خوردن یا دفع مدفوع ارتباط دارد؟
آیا کودک تب دارد؟
آیا استفراغ یا اسهال دارد؟
آخرین دفع مدفوع چه زمانی بوده است؟
آیا هنگام ادرار کردن درد یا سوزش دارد؟
آیا اخیراً غذای جدیدی مصرف کرده است؟
سپس کودک معاینه میشود.
در صورت نیاز، پزشک ممکن است آزمایش خون، آزمایش ادرار، بررسی مدفوع یا تصویربرداری را درخواست کند. نوع بررسی کاملاً به سن کودک، علائم و یافتههای معاینه بستگی دارد.
آیا برای هر دلدرد کودک سونوگرافی لازم است؟
خیر.
سونوگرافی یا سایر روشهای تصویربرداری برای همه کودکان مبتلا به دلدرد لازم نیست.
پزشک بر اساس شرح حال و معاینه تصمیم میگیرد آیا تصویربرداری میتواند به تشخیص کمک کند یا خیر.
انجام آزمایش یا تصویربرداری بدون دلیل مشخص همیشه ضروری نیست.
برای دلدرد کودک در خانه چه کار کنیم؟
اگر کودک حال عمومی خوبی دارد و هیچ علامت هشداردهندهای وجود ندارد، مراقبت ساده میتواند کمککننده باشد.
مایعات کافی در اختیار کودک قرار دهید و اجازه دهید استراحت کند.
غذا را بر اساس تحمل کودک و شرایط او تنظیم کنید و از مجبور کردن کودک به غذا خوردن خودداری کنید.
اگر کودک یبوست دارد، بهتر است علت و شدت یبوست بررسی شود و در صورت نیاز، درمان مناسب با نظر پزشک انجام شود.
همچنین بهتر است زمان شروع درد، محل آن، غذاهای مصرفشده، دفعات دفع و علائم همراه را یادداشت کنید. این اطلاعات میتواند هنگام مراجعه به پزشک بسیار کمککننده باشد.
آیا میتوان برای دلدرد کودک خودسرانه دارو داد؟
بهتر است داروی دلدرد کودک بدون مشخص بودن علت درد بهصورت خودسرانه استفاده نشود.
برخی داروها ممکن است علائم بیماری را تغییر دهند یا در بعضی شرایط مناسب نباشند.
بهخصوص زمانی که درد شدید، ناگهانی یا همراه با استفراغ، تب، خونریزی یا بیحالی است، بهتر است ابتدا کودک ارزیابی شود.
استفاده از آنتیبیوتیک نیز نباید بدون تشخیص و تجویز پزشک انجام شود.
دلدرد کودک و تغذیه
نوع تغذیه میتواند در بعضی کودکان بر علائم گوارشی تأثیر داشته باشد.
مصرف مناسب مایعات، دریافت فیبر کافی متناسب با سن و داشتن الگوی غذایی متعادل میتواند در سلامت دستگاه گوارش نقش داشته باشد.
اگر والدین متوجه شدهاند که علائم کودک بهطور مکرر پس از مصرف یک ماده غذایی خاص ایجاد میشود، بهتر است این موضوع را با پزشک مطرح کنند.
حذف طولانیمدت مواد غذایی مهم از رژیم کودک بدون تشخیص پزشکی توصیه نمیشود، زیرا ممکن است دریافت مواد مغذی مورد نیاز کودک را تحت تأثیر قرار دهد.
دلدرد مکرر کودک را جدی بگیریم
گاهی والدین به دلیل اینکه دلدرد کودک پس از مدتی برطرف میشود، مراجعه به پزشک را به تعویق میاندازند.
اگر درد مرتب تکرار میشود، بهتر است علت آن مشخص شود؛ بهخصوص اگر کودک به دلیل درد از مدرسه رفتن، بازی کردن یا خواب طبیعی بازمیماند.
ثبت زمان درد و علائم همراه میتواند به پزشک کمک کند الگوی علائم را بهتر تشخیص دهد.
سوالات متداول درباره دلدرد کودکان
شایعترین علت دلدرد در کودکان چیست؟
یبوست، نفخ و عفونتهای گوارشی از علتهای شایع هستند، اما دلدرد میتواند دلایل متعدد دیگری نیز داشته باشد و تشخیص علت به علائم کودک و معاینه بستگی دارد.
دلدرد دور ناف کودک نشانه چیست؟
درد اطراف ناف علتهای مختلفی دارد و میتواند در مشکلاتی مانند نفخ، یبوست و عفونتهای گوارشی دیده شود. در برخی موارد نیز بیماریهایی مانند آپاندیسیت ممکن است ابتدا با درد اطراف ناف شروع شوند.
دلدرد سمت راست کودک خطرناک است؟
نه همیشه، اما درد شدید یا رو به افزایش در قسمت پایین سمت راست شکم میتواند یکی از علائم آپاندیسیت باشد و نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.
برای دلدرد کودک چه غذایی خوب است؟
نوع غذای مناسب به علت دلدرد و علائم همراه بستگی دارد. اگر کودک استفراغ یا اسهال دارد، تأمین مایعات اهمیت ویژهای دارد. بهتر است رژیم غذایی شدید یا محدودکننده بدون توصیه پزشک برای کودک در نظر گرفته نشود.
آیا یبوست باعث دلدرد کودک میشود؟
بله. یبوست یکی از علتهای شایع درد شکم در کودکان است و معمولاً با دفع مدفوع سفت، دردناک یا کاهش دفعات دفع همراه میشود.
آیا استرس باعث دلدرد در کودکان میشود؟
استرس و عوامل عاطفی میتوانند در برخی کودکان با درد شکم ارتباط داشته باشند، اما در صورت تکرار یا شدت علائم، ابتدا باید علتهای جسمی مناسب با شرایط کودک بررسی شوند.
چه زمانی دلدرد کودک اورژانسی است؟
درد شدید یا ناگهانی، بیحالی شدید، شکم متورم، استفراغ خونی یا سبز، خون در مدفوع، علائم کمآبی، کاهش سطح هوشیاری یا درد رو به افزایش، بهخصوص در قسمت پایین سمت راست شکم، از علائمی هستند که نیاز به ارزیابی فوری دارند.
نتیجهگیری
دلدرد در کودکان میتواند از مشکلات سادهای مانند نفخ و یبوست تا بیماریهایی که نیاز به درمان فوری دارند، علتهای متفاوتی داشته باشد.
برای تشخیص اهمیت درد، فقط شدت آن را در نظر نگیرید. سن کودک، محل درد، مدت زمان آن، روند تغییر درد و علائم همراه همگی اهمیت دارند.
اگر کودک درد شدید یا مداوم دارد، درد به قسمت پایین سمت راست شکم منتقل شده، دچار استفراغ مکرر یا خونی شده، خون در مدفوع دارد، تب و بیحالی قابل توجه دارد یا نمیتواند مایعات مصرف کند، بهتر است منتظر برطرف شدن خودبهخودی علائم نمانید و برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
در مورد دلدردهای مکرر نیز پیدا کردن علت اهمیت دارد، زیرا تشخیص زودتر میتواند از ادامهدار شدن مشکل و تأثیر آن بر تغذیه، خواب، مدرسه و فعالیتهای روزمره کودک جلوگیری کند.
این مقاله صرفاً با هدف افزایش آگاهی والدین تهیه شده و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه اختصاصی پزشک نیست.
پی نوشت:
این اطلاعات عمومی خلاصه محدودی از اطلاعات تشخیص، درمان و/یا دارو است. این به معنای جامع نیست و باید به عنوان ابزاری برای کمک به کاربر در درک و/یا ارزیابی گزینه های تشخیصی و درمانی بالقوه استفاده شود. این شامل تمام اطلاعات در مورد شرایط، درمان ها، داروها، عوارض جانبی، یا خطراتی که ممکن است برای یک بیمار خاص اعمال شود، نمی شود. آنچه مد نظر و مطلوب است،آن است که توصیه پزشکی یا جایگزینی برای توصیه های پزشکی، تشخیص یا درمان باید بر اساس معاینه پزشک و ارزیابی شرایط خاص و منحصر به فرد بیمار باشد. بیماران باید برای اطلاعات کامل در مورد سلامتی، سؤالات پزشکی و گزینه های درمانی، از جمله خطرات یا مزایای استفاده از داروها، با پزشک صحبت کنند. این اطلاعات هیچ درمان یا دارویی را به عنوان ایمن، موثر یا تایید شده برای درمان یک بیمار خاص تایید نمی کند. اینجانب دکتر مهدی افشاری هرگونه ضمانت یا مسئولیت مربوط به این اطلاعات یا استفاده از آن را از خود سلب می کنم.
دکتر مهدی افشاری متخصص اطفال، کودکان و نوجوانان_ دارای بورد تخصصی
از جمله خدمات پزشکی ارائه شده در مطب عبارتند از: معاینات دورهای کودکان، پایش دوره ای رشد فیزیکی و تکامل کودکان، درمان انواع بیماری های عفونی،گوارشی و تنفسی در کودکان و نوجوانان_ مشاوره تغذیه، آموزش و مراقبت های دوره ای نوزادان نارس، پایش و درمان کلیه مشکلات دوره ای نوزادی، ارزیابی دورهای توانایی های ذهنی و جسمی کودکان
خدمات ویژه ارائه شده توسط دکتر مهدی افشاری: انجام ختنه تخصصی در مطب، ویزیت در منزل و مشاوره آنلاین
آدرس مطب: تهران، مهرآباد جنوبی، دانشگاه هوایی جنوبی، تفرش شرقی، پلاک 193_ واحد همکف
