زردی نوزاد یکی از شایعترین دغدغههای والدین در دوران نوزادی است که به دلیل افزایش سطح بیلیروبین در خون نوزاد رخ میدهد. بیلیروبین مادهای زردرنگ حاصل از تجزیه گلبولهای قرمز است و در حالت عادی توسط کبد پردازش و از بدن دفع میشود. با این حال، در نوزادان، به ویژه نوزادان نارس، کبد هنوز به طور کامل تکامل نیافته و توانایی کافی برای دفع سریع بیلیروبین را ندارد، که این امر منجر به تجمع آن در خون و بروز زردی در پوست و سفیدی چشم میشود. این وضعیت طیفی از حالت طبیعی و خودبهخود بهبود یابنده تا موارد جدیتر ناشی از بیماریهای زمینهای را در بر میگیرد.
یرقان یا زردی نوزادی چیست؟
بیماری یرقان یا زردی نوزادی، که به صورت پزشکی (هایپربیلیروبینمی نوزادان) شناخته میشود، یک وضعیت نسبتاً شایع است که در آن سطح مادهای به نام بیلیروبین در خون نوزاد افزایش مییابد. بیلیروبین محصول تجزیه گلبولهای قرمز خون است و به طور طبیعی توسط کبد پردازش و از بدن دفع میشود. در نوزادان، به خصوص در روزهای اول پس از تولد، کبد هنوز به طور کامل تکامل نیافته است و قادر به پردازش سریع بیلیروبین نیست، که این امر منجر به تجمع آن در خون و پوست شده و باعث زرد شدن رنگ پوست و سفیدی چشم نوزاد میشود. این وضعیت میتواند از یک حالت فیزیولوژیک (طبیعی) که معمولاً بیخطر است و به خودی خود برطرف میشود، تا حالتی پاتولوژیک (غیرطبیعی) که ناشی از علل زمینهای مانند ناسازگاری گروه خونی مادر و نوزاد، کمبود آنزیمهای کبدی، یا عفونتهاست و نیاز به درمان پزشکی دارد، متغیر باشد. تشخیص و پیگیری دقیق توسط پزشک برای افتراق این دو نوع و جلوگیری از عوارض احتمالی، از اهمیت بالایی برخوردار است.
جدول درجه بندی زردی نوزاد
برای ارزیابی و مدیریت بهتر زردی در نوزادان، پزشکان از جداول استاندارد درجهبندی استفاده میکنند که میزان بیلیروبین خون را بر اساس سن نوزاد دستهبندی میکند. این جداول به تفکیک نوزادان به گروههای ریسک کم، متوسط و بالا کمک کرده و راهنمایی برای تصمیمگیری در مورد نیاز به درمان و پیگیری فراهم میآورند. درک این درجهبندیها برای والدین نیز ضروری است تا بتوانند وضعیت نوزاد خود را بهتر درک کنند و در صورت مشاهده علائم نگرانکننده، سریعاً به پزشک مراجعه نمایند.
| درجه زردی | ناحیه بدن | سطح بیلی روبین (تقریبی) |
|---|---|---|
| ۱ | سر و گردن | ۵-۸ میلیگرم/دسیلیتر |
| ۲ | تنه (بالا) | ۸-۱۲ میلیگرم/دسیلیتر |
| ۳ | تنه (پایین) | ۱۲-۱۶ میلیگرم/دسیلیتر |
| ۴ | بازوها و ساق پا | ۱۶-۲۰ میلیگرم/دسیلیتر |
| ۵ | کف دست و کف پا | بیش از ۲۰ میلیگرم/دسیلیتر |
علائم زردی نوزاد چیست؟
زردی نوزاد، که به دلیل تجمع مادهای به نام بیلیروبین در خون ایجاد میشود، در بسیاری از نوزادان تازه متولد شده، به خصوص آنهایی که زودتر از موعد به دنیا آمدهاند، دیده میشود. شایعترین نشانه زردی، زرد شدن رنگ پوست و سفیدی چشم نوزاد است که معمولاً ابتدا از صورت شروع شده و سپس به سایر قسمتهای بدن گسترش مییابد. در کنار این علامت اصلی، نوزادان مبتلا به زردی ممکن است علائم دیگری نیز از خود نشان دهند که شدت آنها بسته به میزان بیلیروبین متفاوت است. علایم زردی در نوزاد شامل موارد زیر است:
- زرد شدن پوست و سفیدی چشم: این علامت اصلی و قابل مشاهدهترین نشانه زردی است.
- خوابآلودگی یا بیحالی: نوزاد ممکن است نسبت به حد معمول، کمتر فعال و خوابآلودتر باشد و به سختی بیدار شود.
- مشکل در تغذیه: مکیدن ضعیف شیر، کاهش تمایل به خوردن شیر مادر یا شیشه، و در نتیجه وزنگیری نامناسب.
- گریه غیرمعمول: گریه با صدای بلند، مداوم یا غیرعادی.
- ادرار تیره و مدفوع کمرنگ: این علامت بیشتر در زردیهای ناشی از مشکلات کبدی دیده میشود و نشاندهنده اختلال در دفع بیلیروبین است.
- دمای بدن نامنظم: نوزاد ممکن است در تنظیم دمای بدن خود دچار مشکل شود
علت زردی نوزاد چیست؟
زردی نوزاد یا یرقان نوزادی زمانی ایجاد میشود که میزان بیلیروبین در خون افزایش پیدا کند. بیلیروبین مادهای زردرنگ است که هنگام تجزیه طبیعی گلبولهای قرمز تولید میشود. در حالت عادی، کبد بیلیروبین را از بدن خارج میکند، اما در نوزادان تازهمتولدشده چون کبد هنوز بهطور کامل تکامل نیافته است، نمیتواند بهخوبی بیلیروبین را دفع کند و این ماده در خون جمع میشود؛ در نتیجه پوست و چشمها زرد بهنظر میرسند. مهمترین دلایل بروز زردی در نوزادان عبارتاند از:
- نارس بودن (زیر ۳۸ هفته بارداری): کبد نوزادان نارس هنوز توانایی کامل برای دفع بیلیروبین را ندارد.
- تفاوت گروه خونی مادر و نوزاد (ناسازگاری RH یا ABO): در این حالت گلبولهای قرمز نوزاد سریعتر از حد معمول تخریب میشوند.
- کمبود آنزیم G6PD: یک بیماری ژنتیکی است که باعث افزایش تخریب گلبولهای قرمز میشود.
- شیردهی ناکافی یا کمبود شیر: وقتی نوزاد بهخوبی شیر نمیخورد، بیلیروبین از بدنش دیرتر دفع میشود.
- عفونت یا بیماریهای کبدی نوزاد: در موارد نادر، زردی ممکن است نشانه وجود عفونت مانند عفونت ادراری کودکان و نوزادان یا اختلال در عملکرد کبد باشد.
علت بالا رفتن مجدد زردی نوزاد
بالا رفتن مجدد زردی نوزاد (که به آن زردی برگشتی یا Rebound Jaundice گفته میشود) پس از اتمام درمان، امری نسبتا شایع است و دلایل مختلفی میتواند داشته باشد. این وضعیت زمانی رخ میدهد که سطح بیلیروبین پس از قطع فتوتراپی یا سایر روشهای درمانی، دوباره افزایش پیدا میکند. دلایل اصلی این پدیده عبارتاند از:
- ادامه تجزیه گلبولهای قرمز: اگر علت اصلی زردی، همولیز (تجزیهٔ سریع گلبولهای قرمز) باشد، این روند ممکن است حتی پس از شروع درمان نیز ادامه یابد و بیلیروبین بیشتری تولید کند.
- جذب مجدد بیلیروبین از روده: نوزادان، به خصوص آنهایی که با شیر مادر تغذیه میشوند، ممکن است مقداری بیلیروبین را که وارد روده شده است، دوباره جذب کنند. این چرخهٔ رودهای-کبدی میتواند باعث افزایش سطح بیلیروبین شود.
- ناکافی بودن درمان: در برخی موارد، مدت زمان یا شدت فتوتراپی ممکن است برای پاکسازی کامل بیلیروبین کافی نبوده باشد و با قطع درمان، سطح آن دوباره بالا برود.
- عدم تغذیه کافی: اگر نوزاد به اندازهٔ کافی شیر دریافت نکند، دفع بیلیروبین از طریق مدفوع کاهش یافته و احتمال جذب مجدد آن افزایش مییابد.
- برخی داروها یا شرایط خاص: در موارد نادر، برخی داروها یا شرایط پزشکی زمینهای در نوزاد میتوانند بر متابولیسم و دفع بیلیروبین تأثیر بگذارند.
پی نوشت:
این اطلاعات عمومی خلاصه محدودی از اطلاعات تشخیص، درمان و/یا دارو است. این به معنای جامع نیست و باید به عنوان ابزاری برای کمک به کاربر در درک و/یا ارزیابی گزینه های تشخیصی و درمانی بالقوه استفاده شود. این شامل تمام اطلاعات در مورد شرایط، درمان ها، داروها، عوارض جانبی، یا خطراتی که ممکن است برای یک بیمار خاص اعمال شود، نمی شود. آنچه مد نظر و مطلوب است،آن است که توصیه پزشکی یا جایگزینی برای توصیه های پزشکی، تشخیص یا درمان باید بر اساس معاینه پزشک و ارزیابی شرایط خاص و منحصر به فرد بیمار باشد. بیماران باید برای اطلاعات کامل در مورد سلامتی، سؤالات پزشکی و گزینه های درمانی، از جمله خطرات یا مزایای استفاده از داروها، با پزشک صحبت کنند. این اطلاعات هیچ درمان یا دارویی را به عنوان ایمن، موثر یا تایید شده برای درمان یک بیمار خاص تایید نمی کند. اینجانب دکتر مهدی افشاری هرگونه ضمانت یا مسئولیت مربوط به این اطلاعات یا استفاده از آن را از خود سلب می کنم.
دکتر مهدی افشاری متخصص اطفال، کودکان و نوجوانان_ دارای بورد تخصصی
از جمله خدمات پزشکی ارائه شده در مطب عبارتند از: معاینات دورهای کودکان، پایش دوره ای رشد فیزیکی و تکامل کودکان، درمان انواع بیماری های عفونی،گوارشی و تنفسی در کودکان و نوجوانان_ مشاوره تغذیه، آموزش و مراقبت های دوره ای نوزادان نارس، پایش و درمان کلیه مشکلات دوره ای نوزادی، ارزیابی دورهای توانایی های ذهنی و جسمی کودکان
خدمات ویژه ارائه شده توسط دکتر مهدی افشاری: انجام ختنه تخصصی در مطب، ویزیت در منزل و مشاوره آنلاین
آدرس مطب: تهران، مهرآباد جنوبی، دانشگاه هوایی جنوبی، تفرش شرقی، پلاک 193_ واحد همکف
شماره تماس:021-66602506
