تغییر در الگوی دفع نوزاد میتواند برای والدین نگرانکننده باشد، اما همیشه کاهش دفعات مدفوع به معنای یبوست نیست. یبوست نوزاد زمانی مطرح میشود که مدفوع سفت و خشک باشد، دفع با درد انجام شود یا نوزاد برای دفع فشار زیادی وارد کند. سن، نوع تغذیه و زمان شروع غذای کمکی در شکلگیری این مشکل نقش دارند؛ به همین دلیل، علت یبوست در نوزاد چندروزه با نوزاد شش یا هشتماهه یکسان نیست. تشخیص تفاوت میان تغییر طبیعی الگوی دفع و یبوست واقعی، از درمانهای خودسرانه و نگرانی بیدلیل جلوگیری میکند.
علت یبوست نوزاد چیست؟
یبوست نوزاد زمانی رخ میدهد که دفعات دفع کاهش پیدا کند یا مدفوع سفت و خشک شود و دفع آن برای نوزاد دردناک باشد. در بسیاری از موارد، یبوست به دلیل تغییر رژیم غذایی، کمبود مایعات یا تکامل دستگاه گوارش ایجاد میشود. علت یبوست میتواند با توجه به سن نوزاد متفاوت باشد:
- یبوست نوزاد ۱۵ روزه: معمولاً نادر است و در صورت بروز باید از نظر تغذیه یا مشکلات مادرزادی بررسی شود.
- یبوست نوزاد یک ماهه: ممکن است به دلیل مصرف شیر خشک یا دریافت ناکافی شیر باشد.
- یبوست نوزاد دو ماهه: معمولاً غیرطبیعی بوده و علاوه بر بررسی الگوی تغذیه، باید توسط پزشک از نظر سایر علل ارزیابی شود.
- یبوست نوزاد سه ماهه: گاهی با تغییر نوع شیر یا کاهش دریافت مایعات دیده میشود.
- یبوست نوزاد ۶ ماهه: معمولاً پس از شروع غذای کمکی شایعتر میشود.
- یبوست نوزاد ۸ ماهه: مصرف غذاهای کمفیبر یا نوشیدن مایعات ناکافی از دلایل رایج آن است.
یبوست نوزاد بعد از غذای کمکی طبیعی است؟
یبوست پس از شروع غذای کمکی تا حدی شایع است و بسیاری از نوزادان در این دوره تغییراتی در الگوی دفع خود تجربه میکنند اما نباید طبیعی تلقی شود. دستگاه گوارش نوزاد تا پیش از این فقط شیر مادر یا شیر خشک را هضم میکرده و اکنون باید با غذاهای جامد سازگار شود. اگر غذاهای کمفیبر مانند برنج، موز یا غلات بیش از حد مصرف شوند یا نوزاد مایعات کافی دریافت نکند، احتمال یبوست افزایش مییابد.
برای پیشگیری از یبوست و دل درد نوزادان، بهتر است غذای کمکی بهتدریج شروع شود و از میوهها و سبزیجات مناسب سن نوزاد نیز استفاده شود. اگر یبوست شدید، طولانی یا همراه با خون در مدفوع باشد، لازم است با بهترین دکتر کودکان مشورت شود.
با یبوست نوزاد چه کنیم؟
اولین قدم در برخورد با یبوست نوزاد، بررسی علت آن است. اگر نوزاد فقط چند روز دفع نداشته اما مدفوع نرم باشد و هنگام دفع اذیت نمیشود، ممکن است مشکل خاصی وجود نداشته باشد. اما اگر مدفوع سفت، خشک و دفع آن دردناک باشد، باید اقدام مناسب انجام شود.
در نوزادانی که فقط از شیر مادر تغذیه میکنند، ممکن است دفعات دفع کمتر باشد و در صورت نرمبودن مدفوع معمولاً یبوست محسوب نمیشود؛ با این حال در صورت نگرانی، لازم است با پزشک یا ماما مشورت شود. در نوزادانی که غذای کمکی دریافت میکنند، افزایش مصرف مایعات و غذاهای حاوی فیبر میتواند مفید باشد. همچنین ماساژ ملایم شکم یا حرکت دادن پاها به شکل دوچرخهسواری ممکن است به تحریک حرکات روده کمک کند.
درمان فوری یبوست نوزاد چیست؟
درمان یبوست نوزاد به علت و شدت آن بستگی دارد و همیشه نباید بهدنبال راهحل سریع بود. در موارد خفیف، اصلاح تغذیه، افزایش دریافت مایعات و انجام حرکات ملایم پاها معمولاً به بهبود دفع کمک میکند. اگر نوزاد غذای کمکی میخورد، میتوان با نظر پزشک از میوههایی مانند گلابی یا آلو متناسب با سن (معمولاً از حدود ۴–۶ ماهگی به بعد) استفاده کرد. در برخی موارد که یبوست شدید است، پزشک استفاده از شیاف گلیسیرین یا داروهای ملین مناسب سن نوزاد را توصیه میکند.
| راهکار | نوزاد مناسب | روش انجام | محدودیت |
|---|---|---|---|
| بررسی وضعیت دفع | همه نوزادان | بررسی سفتی مدفوع، درد هنگام دفع و تعداد دفعات دفع | نداشتن دفع همراه با مدفوع نرم و بدون ناراحتی ممکن است مشکل خاصی نباشد. |
| ادامه شیر مادر | نوزادان شیرخوار | ادامه تغذیه منظم با شیر مادر | دریافت ناکافی شیر باید توسط ماما یا مراقب سلامت بررسی شود. |
| افزایش مایعات | نوزادان دارای غذای کمکی | افزایش دریافت مایعات متناسب با سن | برای نوزادان زیر ۶ ماه مصرف آبمیوه معمولاً توصیه نمیشود. |
| افزودن غذاهای پرفیبر | نوزادان دارای غذای کمکی | استفاده از لوبیا، نخود، آلو، گلابی، میوهها و سبزیجات مناسب سن | غذاهای جدید باید بهتدریج وارد برنامه غذایی شوند. |
| مصرف گلابی یا آلو | نوزادان دارای غذای کمکی | استفاده از میوه یا مقدار کم آب گلابی با نظر پزشک | مصرف زیاد آبمیوه ممکن است باعث اسهال یا کاهش اشتها شود. |
| ماساژ ملایم شکم | نوزادان با یبوست خفیف | ماساژ دایرهای شکم با فشار بسیار ملایم و در جهت عقربههای ساعت | در صورت تورم، درد یا سفتی شدید شکم انجام نشود. |
| حرکت دوچرخهای پاها | نوزادان با یبوست خفیف | حرکتدادن آرام پاها به شکل رکابزدن | در صورت درد شدید یا ناراحتی نوزاد متوقف شود. |
| مراجعه به پزشک | نوزادان با یبوست شدید یا طولانی | بررسی علت و دریافت درمان متناسب با سن | در صورت تب، استفراغ، خون در مدفوع، درد شدید یا تداوم یبوست ضروری است. |
۱. داروی یبوست نوزاد چیست؟
مصرف دارو برای نوزاد باید فقط با تجویز پزشک انجام شود، زیرا نوع دارو به سن نوزاد و علت یبوست بستگی دارد. در برخی موارد، پزشک ممکن است ملینهای خوراکی مانند شربت لاکتولوز یا پلیاتیلن گلیکول را برای مدت محدود و بر اساس سن و وزن نوزاد تجویز کند. اگر یبوست شدید باشد و نوزاد نتواند دفع انجام دهد، گاهی از شیاف گلیسیرین نیز استفاده میشود. با این حال، مصرف خودسرانه داروهای ملین، شیاف یا تنقیه برای نوزاد توصیه نمیشود، زیرا ممکن است باعث تحریک روده یا ایجاد عوارض شود. در بسیاری از نوزادان، اصلاح تغذیه و درمان علت زمینهای، بدون نیاز به دارو مشکل را برطرف میکند.
۲. درمان خانگی یبوست نوزاد چگونه است؟
درمان خانگی مشکل زمانی مؤثر است که یبوست خفیف باشد و بیماری زمینهای وجود نداشته باشد. در نوزادان شیرخوار، ادامه تغذیه با شیر مادر بهترین اقدام خواهد بود. همانطور که پیشتر اشاره شد، برای نوزادانی که غذای کمکی مصرف میکنند، افزایش مصرف آب و میوههای مناسب سن مانند گلابی یا آلو میتواند به نرم شدن مدفوع کمک کند.
همچنین ماساژ ملایم شکم و حرکت دادن پاها به حالت دوچرخهسواری ممکن است حرکات روده را تحریک کند. به یاد داشته باشید که اگر یبوست بیش از چند روز ادامه پیدا کند یا با علائمی مانند تب، استفراغ، خون در مدفوع یا درد شدید همراه باشد، درمان خانگی کافی نیست و باید نوزاد توسط پزشک معاینه شود.
پی نوشت:
این اطلاعات عمومی خلاصه محدودی از اطلاعات تشخیص، درمان و/یا دارو است. این به معنای جامع نیست و باید به عنوان ابزاری برای کمک به کاربر در درک و/یا ارزیابی گزینه های تشخیصی و درمانی بالقوه استفاده شود. این شامل تمام اطلاعات در مورد شرایط، درمان ها، داروها، عوارض جانبی، یا خطراتی که ممکن است برای یک بیمار خاص اعمال شود، نمی شود. آنچه مد نظر و مطلوب است،آن است که توصیه پزشکی یا جایگزینی برای توصیه های پزشکی، تشخیص یا درمان باید بر اساس معاینه پزشک و ارزیابی شرایط خاص و منحصر به فرد بیمار باشد. بیماران باید برای اطلاعات کامل در مورد سلامتی، سؤالات پزشکی و گزینه های درمانی، از جمله خطرات یا مزایای استفاده از داروها، با پزشک صحبت کنند. این اطلاعات هیچ درمان یا دارویی را به عنوان ایمن، موثر یا تایید شده برای درمان یک بیمار خاص تایید نمی کند. اینجانب دکتر مهدی افشاری هرگونه ضمانت یا مسئولیت مربوط به این اطلاعات یا استفاده از آن را از خود سلب می کنم.
دکتر مهدی افشاری متخصص اطفال، کودکان و نوجوانان_ دارای بورد تخصصی
از جمله خدمات پزشکی ارائه شده در مطب عبارتند از: معاینات دورهای کودکان، پایش دوره ای رشد فیزیکی و تکامل کودکان، درمان انواع بیماری های عفونی،گوارشی و تنفسی در کودکان و نوجوانان_ مشاوره تغذیه، آموزش و مراقبت های دوره ای نوزادان نارس، پایش و درمان کلیه مشکلات دوره ای نوزادی، ارزیابی دورهای توانایی های ذهنی و جسمی کودکان
خدمات ویژه ارائه شده توسط دکتر مهدی افشاری: انجام ختنه تخصصی در مطب، ویزیت در منزل و مشاوره آنلاین
آدرس مطب: تهران، مهرآباد جنوبی، دانشگاه هوایی جنوبی، تفرش شرقی، پلاک 193_ واحد همکف
شماره تماس:021-66602506
